Elur-zuloak

XIX. mendearen azken hamarkadan, Nikola Teslak korronte alternoa trans­mi­titzea lortu zuen, eta handik aurrera, apurka-apurka, hainbat tramankulu en­txu­fatzeko aukera izan dugu industrian, etxeetan…; haien artean daude hotza sor­tzeko hozkailuak eta izozkailuak.  

Elikagaiak horietan gordetzen ditugu, edariak hoztu, izotz-puskak egin… Baina nola moldatzen ziren aurretik? Egia esan, ahal zuten moduan. Okela eta arrainak ga­tzunetan sartu ohi zituzten gatzak kon­tserbatu zitzan, edo lehortzen utzi, us­teldu ez zitezen; mendiko gaztainak, esa­terako, kirikinoetan gordetzen zituz­ten iraunarazteko. Eta zelan lortzen zuten izotza? Lortu ezin zenez, mantendu egin behar zuten; hau da, izotza neguan batu eta elur-zuloetan edo neberetan urte osoan mantendu. Denak antzekoak zi­ren: mendiko berezko zuloak apro­be­txatzen ziren, edo zuloak egin, 4-8 me­troko sakonerakoak eta 4-6 metroko dia­metrodunak. Zuloak harriz forratzen zi­ren eta beheko aldean hustubidea zuten, elur urtua handik ateratzeko. Bestalde, elurra zapaltzen zen gogortu zedin, eta, irak edo hostoak erabilita, blokeetan ba­natzen zen, geroago errazago apurtu ahal izateko. Sabairik ez zeukatenak tapatzen ziren eguzkitik babesteko. Elur-zulotik ateratzeko, izotza blokeetan mozten zen, poleez edo eskailerak baliatuta igo, eta mandoetan kargatu herrietara eramateko.  

Erabilpenari dagokionez, jakiak kon­tserbatzeaz gain, hainbat udalek osasun arrazoiengatik agindu zuten elur-zuloak egitea. Izan ere, medikuek estimutan zu­ten elurra, besteak beste, sukarrak be­hera egiteko, botikak hotz hartzeko eta trau­matismoak eta meningitisa artatzeko. Era be­rean, tabernetan, bainuetxeetan eta erro­merietan modan jarri ziren limonada hotzak (Orozkoko txanbilak edo garrafak oraindik dira ezagunak). Izotza denetarako behar zen. 

Inguruko mendietan aurkitu di­tza­ke­gu elur-zuloak. Pagasarri eta Ganeko­gor­takoek Bilbo hornitzen zuten; Gorbeia­koek, Arratia eta Bilbo; Urkiola ingurukoek, Durango; Otxandiokoek, Durango zein Gasteiz; Oiz mendi ingurukoek, Gernika; Ko­litza mendikoek, Balmaseda; Salbada men­dilerrokoek, Urduña… Batzuk des­ager­tu dira, eta beste batzuk erraz bi­si­tatu daitezke, adibidez, Otxandion, Ur­kio­lan, Pagasarrin, Mugarra azpian… Apur bat gehiago kostatzen da beste ba­­tzuk topatzea: Gorbeian, esaterako, ede­rrak daude, baina nahiko ezkutatuta; Pa­gomakurre eta Lekanda mendiaren ar­tekoa da bat, ondoko argazkiko Areatzako elurzuloa, eta bestea, Itxinako elur-zulo na­tural itzela.    

 

 

Ibilbide proposamena

Ibilbide honetan bi elur-zulo ikusiko ditugu. Urkiolan hasiko gara, Santutegi ondoan. Pago artean 80 metro egin eta berriztatutako elur-zuloa aurkituko du­gu, azalpen-panela eta guzti. Ibilbi­dea­ren bigarren elur-zuloa ikusteko, Di­mako lurretan eta paraje zoragarrian da­goen Neberazarra, apur bat gehiago ibili be­harko dugu. 

Santutegitik hegoalderantz, errepi­dea gurutzatuko dugu eta bideari ja­rraituko diogu. Onena da PR-BI 83 marka hori-zuriei jarraitzea, ondo markatuta daude eta. Saibi tontor ondotik pasatuko garenez, gurutzeraino igotzea merezi du, eta bistaz gozatu (954 m). Hor, ge­rran, bataila odoltsuak gertatu ziren eta lurrean oraindik sumatu daitezke trin­txeren karkabak.

Aurrera eta beherantz egingo dugu basotik. Pista zabalago batera helduko gara eta laster, ezkerretara, basakorta baten erdiko harri dotorea aurkituko dugu. Segidan Akalarrako bordara hel­du­ko gara. Eskuineko pista hartuko du­gu, eta markei jarraituz, laster pista utzi eta ezkerretara eginez pagadi eder ba­tean sartuko gara. Beste basakorta bat, oraingoan eskuinaldean. 

Hortik aurrera ezin ederragoa da bi­dea, baina ez da hain erraza ibiltzea eta hari jarraitzea. Behera egingo dugu, gora, eta berriro behera, ezkerretik da­torren pista zabal batera heldu arte. Aurrean izango dugun lepo ederrean dago Neberazarra elur-zuloa: kontuz, zeren lepoaren beste aldean dago. Bertara begira imajinatu ahal dugu nola garai batean izotz-blokeak hormetan zintzilik dauden eskaileretatik gora igotzen zituzten. Itzela. 

Bertan dagoen Ezkumin-Izoztegi (915 m) tontortxoraino igoko gara, eta bistaz gozatu. Orain, bi aukera ditugu: etorritako bidetik Urkiolara itzuli (6,5 km) ala aurrera jarraitu eta Mañariraino jaitsi (5 km eskas). Bigarrena aukeratuz gero, pistari jarraitu beharko diogu, besterik ez, behera eta behera. Une batean, Mañaritik Dimara doan pistarekin egingo dugu topo. Guk eskuinera egingo dugu, PR-BI 84tik Mañarirantz. Berriro behera eta behera, eta hurrengo egunean, hanketako mina. Urkiolara itzultzeko, ia orduero irteten da autobusa Mañaritik.  

Beste aukera bat da Mañaritik hastea: elur-zuloraino errazago helduko gara, baina kontuan hartu 700 metroko desnibela dagoela. Zuek aukeratu, eta pentsatu gaur egun izotza zein erraz lortzen dugun. 

https://eu.wikiloc.com/ibilbide-senderismo/elurzuloak-urkiola-manaria-107119285

Txorierriko albiste garrantzitsuak eta azken ordukoak jaso gura dituzu Whatsapp bitartez?

WHATSAPP: Bidali ALTA hitza 747 406 561 telefono zenbakira.

Izan zaitez berriemale ere. Bidali zure argazkiak, bideoak eta berriak.

Hilero lagun birentzako bazkaria zozkatuko dugu alta hartzen dutenen artean (Baserri Antzokian).