Menditik patxadaz

Gotorleku karlistak

Historian zehar, gure herrian borroka asko izan dira, gure nortasuna eta independentzia gehienetan jokoan egon delarik. Kristo aurretik hasita, zelta herriak pasatu zirenean, gaur arte ez dira gutxi  ez borrokak, ez horiek utzi duten arrastoa. Alde batetik, gure gizartea eratzeko eran utzi dute arrastoa, baina, bestetik, arrasto fisikoak ere utzi dituzte. 

XIX. mendean, karlistaldiak edo gerra karlistak gertatu ziren Euskal Herrian: le­henengoa, 1835-1839 artean, eta az­ke­na, 1872-1876 bitartean. Karlos erre­gearen alde (karlistak) edo Isabel erre­ginaren alde (liberalak) egotea zen ai­tza­kia. Baina, zalantza barik, gauza ge­hiago zeuden jokoan. Mundu eta balio tra­dizionalak defendatu zituzten karlistek; ideia liberalak eta komertzio era berria, li­beralek. Foruen eta ordura arteko mugen alde egin zuten karlistek; foruak desegin eta mugak aldatzearen alde, liberalek.

Gerra haien ondorioak gogorrak izan ziren herritarrentzat: milaka hildako, go­sea, udalerriak zorrez beteta, mendi pu­blikoak pribatizatzea eta euskal foruak ken­du izatea. Hiriburuek, bereziki Donos­tiak eta Bilbok, liberalen alde egin zuten ha­sieratik. Ez da harritzekoa, itsas portua zu­telako, eta merkataritzan interes han­diak. Karlistentzat oso garrantzitsua zen Bil­bo menderatzea. Tomas Zumalakarregi be­ra bidali zuten, eta Begoña inguruan be­launean jasandako zauri baten ondo­rioz hil zen.

Karlistek behin eta berriz saiatu ziren Bilbo hartzen. Horretarako, inguruan go­tor­lekuak eraikitzeari ekin zioten bi ban­doek. Garai hartan erabilitako 19 gotor­leku kontatu dira; haietako asko, Txorierri in­guruan. Santo Domingon, Pi­ko­tamendin (hai­ze errotaren ondoan) eta Cabras men­dian gotorlekuak zeuden, nahiz eta gaur egun horien arrastorik ez egon. Aixpurun ere (Arriagatik Astra­buduara doan bidean) oso eraikuntza handia zegoen, gaur egun arrasto txikia baino ez dena. Enekuri inguruan erraz aurkitu daitezkeen beste bi ditugu: San Pablokoa eta Elorriaga/Ban­derasekoa. 

Avril mendikoa kasu berezia da. Na­po­leonen garaian, Jean Jacques Avril go­ber­nadore frantsesak agindu zuen eraikitzea. Karlistaldian ere erabili zen. Ba­rruan an­te­na batzuk dituen arren, ez da asko al­datu. Arraiz eta Arnotegiko gotorlekuak urrun­ago daude, baina bisi­tatzea merezi du. 

 

San Pablo gotorlekua / Lutxanako batai­­la

Txorierritik Enekurirantz begiratuz ge­ro, mendi tontortxo bat ikusten da. Bai­na ez da naturala: gotorleku bat ze­goen bertan, orain jausita eta erdi es­tali­ta dagoena. Bere oinetan, 1836an, Lu­txanako bataila ospetsua gertatu zen. Kar­listek, Egia jeneralaren agindupean, Bil­bo setiatu zuten. Liberalen armada Por­tugaletera heldu zen azaroaren 25an, Es­parteroren agindupean, eta hainbat saia­ke­ren ostean, abenduaren 25an San Pa­blo go­torlekua okupatu eta karlistek han­dik al­de egitea lortu zuten.

 

Ibilbide proposamena

Oraingo honetan, 6,5 kilometroko ibilbide erraza proposatzen dizuegu, eta San Pablo eta Elorriaga/Banderas bisitatu.

Sondikako Zangroiz auzora joango gara, hainbat pabiloi pasatu ondoren, presa eta parke biribil txikia dauden lekuraino. Ibilaldia hasi aurretik, ez ahaztu Erdi Aroko bertako zubia zeharkatzea: ondoko zubiak uholdeak eroan zituen arren, zutik jarraitzen du han, nahiko inguru degradatu batean bada ere. 

Gorantz doan bidea hartuko dugu eta etxe batzuetatik igaro ostean, ezkerreko baserriaren ondoan (300 m) geldituko gara. Zangroniz (orain Zangroiz deitu arren garai baten Sangroniz-tarren leinua  zen) leinuaren dorrea ei zen, eta, altura galdu arren, harrizko hormak eta leiho ederrak ditu oraindino.

Aurrera egingo dugu. Autobiaren gainetik pasatuko gara eta laster eskuinetara joko dugu, eta gero, ezkerretara: Erandioko Faoeta auzora heldu gara. Beherantz eginez gero, Enekuriko bidera aterako gara; beraz, guk ezkerretara egingo dugu, gorantz, eta laster San Bernabe ermita ikusiko dugu (1.500 m). Ermita hori, garai batean San Pablo deitutakoa, karlistaldian hondatu zuten eta luzaroan egon zen konpondu barik.  

Hortik aurrera asfaltoa utziko dugu. Lurrezko pisten artean zuzen gora doana hartuko dugu. Apur bat aurrerago, 350 m, pista utzi eta ezkerretara, ondo zapaldutako bidezidorretik gora egingo dugu. Laster helduko gara San Pablo gotorlekua zegoen lekuraino. Horma zahar baten arrastoak ikusiko ditugu. Goraino igo, merezi du eta. Itzulia eman dorrea zenari, fosoa deskubritu eta gozatu dauden bistekin. Ez da harritzekoa hemen egitea gotorlekua.

Hortik aurrera asfaltoa utziko dugu. Lurrezko pisten artean hartuko dugu zuzen gora doana. Apur bat aurrerago, 350 metrora, pista utzi, eta ezkerretara bidezidor argi batetik gora egingo dugu. Laster helduko gara San Pablo gotorlekua zegoen lekura. Horma zahar baten arrastoak ikusiko ditugu. Goraino igoko gara, merezi du eta. Dorrea zenari buelta emango diogu, eta bertako ikuspegia gozatu. Ez da harritzekoa gotorlekua hor egin izana.

Utzitako bidezidorretik gora jarraituko dugu. Bernak agirian dituzuenek kontuz ibili otearekin. Ez dago bide argirik, asko daude zabalduta, eta aukeratu beharko dugu garbien dagoena, ote gutxien duena. Sanpablomendiko tontorrera helduta, buzoia eta guzti, argi ikusiko dugu hurrengo helmuga: antenak dauden tontortxoa. Apurka-apurka, jaisten hasiko gara ondo markatutako bidezidorretik. Otearen baimenarekin helduko gara Enekuritik Artxandara doan errepidera. Hori gurutzatu, eta belar artean dagoen bidezidorra hartuko dugu. Helburua da goiko antenetara ailegatzea eta haietara hurbildu ahala ikusiko ditugu harrizko hormak: Elorriaga/Banderas gotorlekukoak dira. 

Itzulia gotorlekuaren eta antenen atzeko aldetik egin beharko dugula, San Inazio auzoaren gainean gaudela emango du une batzuetan. Porlanezko bidetik jarraituta laster egongo gara Berriz auzoan. Ez ikaratu, tiro-hotsak entzunez gero, inguruan tiro-praktikak egiteko gunea dago eta. Errepidera heldu, eta Artxandarantz egingo dugu. Ibilgailu-praktikak egiteko pistak pasatu, eta ezkerreko bidea hartuko dugu. Hainbat bihurguneren ostean, Zangroiz auzoan izango gara berriro. 

 

 

 

 

Txorierriko albiste garrantzitsuak eta azken ordukoak jaso gura dituzu Whatsapp bitartez?

WHATSAPP: Bidali ALTA hitza 747 406 561 telefono zenbakira.

Izan zaitez berriemale ere. Bidali zure argazkiak, bideoak eta berriak.

Hilero lagun birentzako bazkaria zozkatuko dugu alta hartzen dutenen artean (Baserri Antzokian).