Eta gauzak horrela, aurrera begira zer? Betiko dikotomia (faltsua) ekarri nahiko nuke orriotara: zer behar dugu hizkuntza politika aurreratua ala hizkuntza komunitate indartsua? (Beste berba batzuekin esateko, hizkuntza dinamikak aldarazteko non jarri behar da fokua, hiztunengan ala egiturazkoak diren elementuetan?). Gehienok honi erantzun logikoa emango genioke: biak behar ditugu, biak ditugu ezinbesteko. Hizkuntza ko munitate indartsuari labur beharrez agentzia deituko diot eta hizkuntza politika aurreratuari egitura. Hortaz, agentziarekin bakarrik nekez lortuko dugu egoera zinez iraul-tzea, nekez lortuko dugu hizkuntzaren biziberritzean pauso esanguratsuagoak egitea. Baina egiturarekin bakarrik ere ez ditugu lortuko bilatzen ditugun helburuak. Eta, gainera, ez da ahaztu behar agentziak egitura elikatzen duela (hein batean, bai) eta egiturak ere agentzia elikatu behar duela. Hortaz, harako hark esaten zuen bezala: den-dena nahi dugu, agentzia eta egitura.
Aldaketa esanguratsuak beharko ditugu egituran eta, horretarako, beharrezkoa izango da hizkuntza politika aurreratua egitea. Baina, kontuz, hizkuntza politika ez da bakarrik euskara sailean egiten, ez, hizkuntza politika beste sail guztietan ere egiten da: arlo sozioekonomikoan, hirigintzan, ogasunean, gobernu organoetan ... Izan ere, hizkuntza politikan politika da substantiboa eta hizkuntza da adjektiboa. Arreta gehiago jarri beharko zaie, beraz, sail horietatik egiten diren interbentzioei.
“Betiko dikotomia (faltsua) ekarri nahiko nuke orriotara: zer behar dugu hizkuntza politika aurreratua ala hizkuntza komunitate indartsua?”
Horrez gain, eta Txorierriri helduta, hizkuntza politika tokian tokira egokitu behar da. Larrabetzuko egoera eta Loiukoa ez da bera eta, hortaz, ezinbestekoa izango da testuinguruari lotuago dagoen hizkuntza politika. Herri bakoitzaren izaera kontuan hartuko duen politika behar dugu Txorierriko euskaldunok. Hein berean, eta epe laburrean, Mankomunitateko euskara zerbitzua indartu beharko litzateke eta tokian tokiko plangintza konpartituak (eragileekin eta udalarekin) martxan jarri.
Hizkuntza politika aurreratuaz gain, komunitatea indartu eta trinkotu beharko da. Horretarako, euskararen erabilera %20tik beherakoa den herrietan (hau da, Txorierri osoan, Lezama eta Larrabetzu kenduta) gune babestuak eraiki beharko dira euskararen erabilera sustatzeko (horietako batzuk badira gaur egun, Derion eta Zamudion, Sondikan eta Loiun, baina gehiago behar dira eta daudenak indartsuago egon beharko dira). Eta Lezaman eta Larrabetzun politika bereziagoak egin beharko dira komunitatea indartzen jarraitzeko.
Diagnostikoan ikusten da euskararen gaitasunean gabiltzala astiroen. Beraz, ezinbestekoa izango da euskara eskuratzeko plangintzetan xeheago eta indartsuago jokatzea, bai helduen euskalduntzean bai familia transmisioan bai sozializazioan bai eskolan. Brotxa lodiz eta labur-labur horiek dira, nire ustez, etorkizuneko euskaldunon biziberritzeak behar dituenak Txorierrin.